Wszyscy pewnie wiedzą, że wódkę wymyślono w Rosji. Jej nazwa nie zmieniła się przez ponad 150 lat. Wcześniej pito między innymi kwas chlebowy i miód pitny. Samo słowo „wódka” jest zdrobniałą formą słowa „woda” i pojawiło się przypuszczalnie w XVII wieku. Prześledźmy jak wódka pojawiła się na Rusi i w jaki sposób stała się dla Rosjan tym, czym jest do dziś – lekarstwem, sposobem na oderwanie się od rzeczywistości, częścią kultury narodowej.

„Prototyp” wódki pojawił się na Rusi już w XIV wieku. Mocny napój o nazwie „woda życia” przywieźli kupcy z Genui. Nie był to ten napój spirytusowy, który wódką nazywamy w naszych czasach, a napój alkoholowy, produkowany na bazie soku z winogron. I tenże napój ruskim książętom i bojarom się nie spodobał. Później, bo w 1429 roku, „żywa woda” pojawiła się na Rusi ponownie w postaci leku na wszystkie dolegliwości. A ponieważ lekarstwo okazało się zbyt mocne Wasyl II wolał je rozcieńczać zwykłą wodą. Na ten czas przypadł początek produkcji mocnego napoju na Rusi Moskiewskiej – początkowo przy klasztorach, a potem na dworach bojarów i dworzan, którym napój ten coraz bardziej przypadał do gustu.

Pod koniec XV-go wieku Książę Wszechrusi Iwan III wprowadził pierwszy monopol na wytwarzanie i sprzedaż wódki, a w 1533 roku w Moskwie otworzono pierwszą karczmę. Karczmy cieszyły się dużą popularnością wśród opryczników, w czasach rządów Iwana Groźnego. Podawano tu tylko napoje alkoholowe, bez zakąsek. Wódka bardzo szybko posmakowała i chłopom i służbie i książętom. Bez napojów wyskokowych nie mogło się odbyć żadne ruskie święto, czy to Nowy Rok, czy ostatki, wesela czy stypy. Znane są przypadki „wódczanych” buntów. Rzecz w tym, że w XVI-XVII wieku podatki na produkcję i sprzedaż napojów „rozgrzewających” (tzw. „okup winny”) raz były przez państwo nakładane, raz znoszone. A co za tym idzie wódka raz się pojawiała w sprzedaży, raz znikała. Przy tym była coraz droższa i coraz słabszej jakości, co najbardziej drażniło naród. Dlatego szli pijaną gromadą, aby poskarżyć się Wielkiemu Księciu na samowolę „karczmarnych głów”, pozbawiających ludzi narodowej własności. Koniec końców Piotr I wydał ukaz, w którym dał szlachcie i kupcom prawo zajmowania się „gorzelnictwem” (produkcją wódki) na swoich ziemiach, ale tylko na własny użytek. Podobne ukazy nieco później wydała też Elżbieta I i Katarzyna II. Ta ostatnia dała szlachcie wyłączne prawo pędzenia wódki. Aż do połowy XIX wieku na dworach właścicieli ziemskich produkowano wódkę tak wysokiej jakości, że można ją było porównać z najlepszymi trunkami francuskimi, w władcy zachodni uważali za zaszczyt otrzymanie na prezent od ruskich monarchów butelki prawdziwej wódki. Uważa się, że ta prawdziwa ruska wódka nie powinna mieć ani koloru, ani zapachu, ani smaku, lecz właściciele ziemscy z entuzjazmem eksperymentowali, pędząc spirytus na różnych owocach, korzeniach i ziołach. Każdy szanujący się szlachcic starał się stworzyć swój własny gatunek wódki. W XVIII-XIX wieku dobra żytnia wódka była wyjątkowym rarytasem wyższych warstw społeczeństwa. Dla prostych ludzi pędzono tanią wódkę ziemniaczaną i buraczaną, która aż do 1885 roku sprzedawana była w wiadrach po 12 l. I jak tu się nie upić???

Szczególną rolę w „wódczanym interesie” odegrał znany chemik D. I. Mendelejew. Nie starał się stworzyć formuły wódki idealnej, a tylko rozpracowywał kwestię hydratacji (właściwości łączenia wody ze spirytusem). Wyprowadzony przez niego wzór w pięciu wierszach dowiódł to, co Rosjanie wiedzieli już kilka stuleci wcześniej: najlepsza wódka powinna być 40-to procentowa. Przy tym jeden litr takiej wódki powinien ważyć ni mniej nie więcej jak 953 gramy. Jeśli waga pokazuje więcej lub mniej – to już nie to. Mówiąc współczesnym językiem: kac będzie nieunikniony. Mendelejew swoje odkrycie opatentował i nazwał „Moskiewskim Specjałem”[1]. Stała się ona wzorcem jakości wódki. Mniej więcej w tym czasie na wódkę nałożono monopol państwowy. To jednak nie przeszkadzało ludowi z okazji lub bez spożywać „ponownie wynaleziony” napój. Doprowadziło to do niepohamowanego pijaństwa w początkach XX wieku. W 1914 roku wprowadzono nawet prohibicję, czyli zakaz sprzedaży wyrobów alkoholowych po godz. 20-tej (prawo to nie miało odniesienia do dwóch miast – Petersburga i Moskwy).

W Sowieckiej Rosji wódka była produkowana w państwowych fabrykach według technologii, opracowanej przez Mendelejewa, Tawildarowa i Zielińskiego jeszcze pod koniec XIX wieku. Wtedy jeszcze wódka była bardzo dobrej jakości. Natomiast po pieriestrojce jakość spadła na łeb, na szyję. Nie tylko w Rosji, ale i za granicą, pojawiły się fabryki produkujące spirytus i wódkę wątpliwej jakości. A kiedy Borys Jelcyn w 1992 roku zniósł państwowy monopol, naród dosłownie zachłysnął się niskiej jakości podróbkami drogich trunków. O ile w XV wieku wódka była produkowana i stosowana jak lekarstwo, to pod koniec wieku XX-go przekształciła się prawie w truciznę. Nie zmienia to faktu, że prawdziwa rosyjska wódka zdobyła uznanie na całym świecie. W Rosji wykształciła się tradycja stosowania tego trunku. Nie przez przypadek język rosyjski jest tak bogaty w słownictwo i wyrażenia, oznaczające proces spożywania wódki: принимать на грудь, бухать, чиркнуть, хряпнуть, вкручивать, вмвзать … To tylko niektóre przykłady na zwroty, oznaczające mniej więcej „wesoło spędzać czas”. Spożywaniu wódki nieodłącznie towarzyszą „rozmowy od serca”, w których Rosjanie odkrywają swoją duszę, opowiadają o swoich zmartwieniach i radościach. Wódki nie pija się w samotności. Zawsze w towarzystwie. Jest to wręcz cały rytuał. Po pierwszym kieliszku Rosjanie nie zagryzają. Trzeci kieliszek pije się z reguły za miłość. Kieliszki nie mogą długo stać puste. Jak mawiają Rosjanie, między kieliszkami nawet mucha nie powinna zdążyć przelecieć, dlatego też między pierwszym a drugim kieliszkiem robi się niewielką przerwę. Na stole nie zostawia się pustych butelek. Wódkę zagryza się ogórkami, kiszoną kapustą, śledzikiem czy ziemniaczkami. Wódki się nie popija i nie miesza z innymi napojami. Rosjanie uważają, że wódkę trzeba umieć pić. A nauczyć się można tylko w Rosji.             *Źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów internetowych

Liczba komentarzy (2) - Dodaj swój komentarz do tego artykułu...