Rosja, Rossija, Federacja Rosyjska, Rossijskaja Fiedieracyja, największe państwo na świecie, położone w Europie Wschodniej i północnej Azji.

Graniczy na zachodzie z Finlandią, Norwegią, Estonią, Łotwą, Białorusią, a poprzez obwód kaliningradzki z Polską, na południu z Ukrainą, Gruzją, Azerbejdżanem, Kazachstanem, Mongolią, Chinami i Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną, natomiast przez Cieśninę Beringa z USA, a przez Cieśninę La Perouse'a i Kunaszir - z Japonią.

Posiada dostęp do następujących Mórz: na północy – Barentsa, Wschodniosyberyjskiego, na wschodzie – Ochockiego, Japońskiego. Na zachodzie – Bałtyckiego oraz na południowym wschodzie – Czarnego i Kaspijskiego.

Powierzchnia 17 075,2 tys. km2.

Stolica: Moskwa. Większe miasta: Sankt Petersburg, Niżny Nowogród, Nowosybirsk, Jekaterynburg, Samara, Czelabińsk, Omsk, Ufa, Kazań, Perm, Rostów nad Donem, Wołgograd.

Język urzędowy: rosyjski, w użyciu również języki różnych grup narodowościowych.

Jednostka monetarna 1 rubel = 100 kopiejek.

Ludność Rosji

143,4 mln mieszkańców (2005). Średnia gęstość zaludnienia: 9 osób/km2. Przyrost naturalny: -0,37% (2005). Analfabetyzm: 0,4%. Skład etniczny: Rosjanie (81,5%), Tatarzy (3,8%), Ukraińcy (3,0%), Niemcy (0,6%).

Religia: chrześcijanie – głównie prawosławni, protestanci, Kościół ormiański oraz muzułmanie. Średnia długość życia: mężczyźni 60 lat, kobiety 74 lata (2005).

Warunki naturalne

Na europejską cześć kraju przypada 25% powierzchni i 78% ludności, na azjatycką (Syberia) aż 75% powierzchni i tylko 22% ludności. Najdalej wysunięte punkty Rosji:
- na zachodzie (19°38' długości geograficznej wschodniej) przecięcie północnego brzegu Mierzei Wiślanej (obwód kaliningradzki),

- na wschodzie na kontynencie - Przylądek Dieżniewa nad Cieśniną Beringa (169°40' długości geograficznej zachodniej), natomiast na Wyspie Ratmanowa - Bolszoj Diomid (169°02' długości geograficznej zachodniej),

- na północy na kontynencie - przylądek Czeluskin na półwyspie Tajmyr (77°45' szerokości geograficznej północnej), natomiast na wyspach Przylądek Fligieli w Archipelagu Ziemi Franciszka Józefa (81°50' szerokości geograficznej północnej),

- na południu Rosja sięga do 41°48' szerokości geograficznej południowej we wschodniej części Kaukazu.
Krainy geograficzne
Rosja dzieli się na 5 głównych krain geograficznych:

1) Nizina Wschodnioeuropejska, ciągnie się od zachodnich granic do Uralu, zajmuje większą cześć europejskiej Rosji, na południu styka się z łańcuchami Kaukazu.

Składa się z krystalicznej tarczy prekambryjskiej pokrytej utworami paleozoicznymi, w południowej części zaznaczają się wysoczyzny lessowe: Wyżyna Środkoworosyjska i Wyżyna Nadwołżańska, rozdzielone Niziną Ocko-Dońską. Rzeźbę północnej części niziny tworzą równoleżnikowe wzgórza morenowe: Wyżyna Wałdajska, Wyżyny Smoleńsko-Moskiewska, Uwał Północny i Nizina Dwińsko-Peczorska rozdzielona górami Timan.

2) Ural, góry uznawane za granicę między Europą i Azją, o wysokości do 1900 m n.p.m. Tworzą rodzaj bramy komunikacyjnej. Przedłużeniem gór na północy są: pasmo Poj-Choj, wyspa Wajgacz oraz Nowa Ziemia, których wzniesienia sięgają do 1070 m n.p.m.

3) Nizina Zachodniosyberyjska, częściowo zabagniona, o powierzchni ok. 2,5 mln km2, przez którą przepływają najdłuższe rzeki kraju: Ob i Jenisej. Na południu graniczy z Ałtajem (Biełucha, 4506 m n.p.m.).

4) Wyżyna Środkowosyberyjska, zajmująca środkową część Syberii, rozcięta kilkoma pasmami górskimi. Na południe od wyżyny wznoszą się pasma gór fałdowych Ałtaju, Przybajkala i Zabajkala.

5) góry południowej i wschodniej Syberii, do których należą m.in.: Sajan Zachodni i Wschodni, Tannu-Oła, rozdzielona rozległą Kotliną Tuwińską, oraz Góry: Bajkalskie, Barguzińskie, Jabłonowe, Borszczowoczne, przedzielone głębokimi zapadliskami tektonicznymi (w jednym z nich znajduje się najgłębsze jezioro świata - Bajkał, do 1620 m).

Od północy przylegają do gór wyżyny wulkaniczne - Witimska i Patomska. Na Dalekim Wschodzie leżą góry pochodzenia mezozoicznego: Burejskie, Sichote-Alin, Wierchojańskie oraz Pogórze Kołymskie przecięte przez łańcuch Gór Czerskiego (do 3147 m n.p.m.).

Między Górami Wierchojańskimi a Wyżyną Środkowosyberyjską rozciąga się rozległe obniżenie, zwane Równiną Jakucką lub Kotliną Leny. Wzdłuż wschodniego wybrzeża kontynentu azjatyckiego ciągną się młode góry fałdowe: Koriackie, półwyspu Kamczatka, góry łańcucha Wysp Kurylskich oraz wyspy Sachalin.

Góry Kamczatki (wulkan Kluczewska Sopka, 4750 m n.p.m.) i Kuryli odznaczają się silną działalnością wulkaniczną i trzęsieniami ziemi - jest to jedyny region w Rosji, w którym istnieją czynne wulkany i gejzery. Najwyższym szczytem kraju jest Elbrus (5642 m n.p.m. w Kaukazie).
Klimat
Klimat w przeważającej części kontynentalny strefy umiarkowanej i podzwrotnikowej. Wyjątek stanowi klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski panujący na południowym zachodzie, nad Morzem Czarnym.

W europejskiej części klimat kontynentalny jest łagodzony przez wpływ Oceanu Atlantyckiego, a zwłaszcza Prądu Zatokowego, opływającego północne wybrzeże Półwyspu Kolskiego i przyczyniającego się m.in. do niezamarzania portu morskiego w Murmańsku. W Górach Wierchojańskich średnie temperatury stycznia wynoszą przeważnie poniżej -40°C, a w rejonie osady Ojmiakon, położonej nad górnym biegiem Indygirki, aż do -56°C (absolutne minimum -71°C).

Opady są na ogół mało zróżnicowane. W europejskiej części i na Syberii Zachodniej średnia suma roczna opadów wynosi 500-700 mm, na wschodzie Azji maleje do 200-300 mm. Najbardziej wilgotne są stoki Kaukazu (rejon Soczi) oraz Kamczatka - powyżej 1500 mm. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu -10°C i 31 mm, w lipcu 18°C i 74 mm.
Wody
Ok. 70% powierzchni Rosji należy do zlewiska mórz polarnych, 20% do Oceanu Spokojnego, 8% przypada na obszar bezodpływowy Wołgi (zlewisko Morza Kaspijskiego), pozostałe 2% na zlewisko mórz Oceanu Atlantyckiego.

Główne rzeki Rosji

W Rosji jest ok. 200 tys. jezior, najwięcej na Pojezierzu Karelskim. Liczne małe jeziora występują też w strefie tundry (zwłaszcza w dolinie Indygirki i Kołymy), a na Nizinie Nadkaspijskiej znajdują się jeziora słone, będące pozostałością po większym zasięgu Morza Kaspijskiego. W górach leżą jeziora śródgórskie, do których zalicza się m.in. Bajkał.

Rosja - największe jeziora

Ok. 60 tys. km2 zajmują w Rosji lodowce, głównie w Arktyce i na Kaukazie (1800 km2). Prawie 2 mln km2 to bagna (Nizina Zachodniosyberyjska). W Rosji jest dużo sztucznych zbiorników wodnych, tworzących często systemy kaskad, m.in. na Wołdze (Rybiński 4580 km2, Niżnonowogrodzki, dawniej Gorkowski 1590 km2, Samarski, dawny Kujbyszewski 6450 km2, Wołgogradzki 3117 km2), na Donie (Cymlański 2700 km2), na Kamie (Kamski 1915 km2), na Angarze (Bracki 5470 km2), na Jeniseju (Krasnojarski 2000 km2).

Podział administracyjny Rosji

Podstawową jednostką administracyjną pierwszego rzędu jest obwód (wg stanu na 1996 jest ich 49), istnieją poza tym dwa miasta wydzielone (Moskwa i Petersburg) oraz 6 tzw. krajów - dużych powierzchniowo jednostek, które obejmują regiony słabiej rozwinięte gospodarczo.

Szczególną formą jednostek administracyjnych na szczeblu obwodu są republiki autonomiczne, tworzone na obszarach zamieszkanych przez mniejszości narodowe, jest ich 21 i należy do nich 16 byłych republik oraz 5 byłych obwodów autonomicznych.

Gospodarka Rosji

Rosja zajmuje czołowe miejsce wśród państw WNP pod względem zasobów bogactw mineralnych. Przypada na nią 3/4 zasobów energetycznych i blisko 60% rud żelaza. Do największych należą złoża:
1) ropy naftowej – głównie zachodnia Syberia (70% ogólnego wydobycia), region timańsko-peczorski i wołżańsko-uralski.

2) gazu naturalnego w zachodniej i wschodniej Syberii (np. złoża urengojskie, jamburskie, zapolarne, miedwieskie i na półwyspie Jamał.

3) węgla kamiennego głównie w okręgu kuźnieckim, kańsko-aczyńskim, irkuckim, peczorskim, na Syberii (30% zasobów światowych).

4) węgla brunatnego głównie w południowej części Krasnojarskiego Kraju na Syberii Wschodniej oraz w Zagłębiu Kaspijskim.

Rosja wytwarza 9% światowej produkcji energii elektrycznej, w 71% w elektrowniach cieplnych, 17% wodnych i 12% jądrowych. Silnie rozwinięte hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych – złoża w środkowym i południowym Uralu (Magnitnaja, Błagodat', Wysokaja) oraz na Syberii Wschodniej, w dorzeczu Angary (Temirtaj, Tasztagoł, Abakan).

Huty-giganty zlokalizowane są w Magnitogorsku (zdolność produkcji ok. 14 mln t), Niżnym Tagile (6 mln t), Czelabińsku (6 mln t). Poza tym rozwinięty przemysł:

- maszynowy (produkcja maszyn i urządzeń, np. kotłów parowych, turbin, reaktorów) w Jekaterynburgu (zakłady Urałmasz), Nowosybirsku i Irkucku,

- samochodowy w Moskwie (ZIŁ, AZLK), Niżnym Nowogrodzie (GAZ), Iżewsku (KAMAZ), Uljanowsku (UAZ),

- lotniczy w Moskwie, Petersburgu, Saratowie, Rostowie,

- elektroniczny i elektrotechniczny (telewizory, magnetowidy, aparaty fotograficzne, zamrażarki, pralki, zegarki),

- chemiczny, zwłaszcza petrochemiczny (rafinerie w Ufie, Saławacie, Samarze, Permie, Groznym),

- włókien sztucznych, gumowy, nawozów sztucznych oraz drzewny (12% światowej produkcji tarcicy), włókienniczy, spożywczy.

W Rosji rozwinął się też specyficzny, nie ujmowany w statystykach przemysł kosmiczny i zbrojeniowy.

Użytki rolne zlokalizowane są głównie w rejonie europejskim (centralnoczarnoziemnym) obejmującym 65% gruntów ornych kraju oraz w regionach: północnokaukaskim (44% powierzchni wszystkich gruntów ornych), Powołża (32%), uralskim (24%), kaliningradzkim (26%).

Hodowla obejmuje głównie bydło, trzodę chlewną, owce oraz renifery (2 mln, 90% pogłowia na świecie). Rozwinięte rybołówstwo, główne połowy (80%) pochodzą z otwartych oceanów (Atlantyckiego i Spokojnego), a tylko 8% z mórz wewnętrznych, jezior i rzek.

Dochód narodowy 9 800 USD na 1 mieszkańca (2004). Inflacja 11,5% (2004). Zadłużenie zagraniczne: 169,6 mld USD (2004). Struktura zatrudnienia: usługi - 65%, przemysł - 22,7%, rolnictwo - 12,3%. Handel zagraniczny: eksportuje się głównie ropę naftową, gaz ziemny, artykuły petrochemiczne, importuje się natomiast maszyny, zboże, cukier. Głównymi partnerami handlowymi są: Niemcy, Holandia, Włochy, Stany Zjednoczone, Chiny. Obroty w handlu z zagranicą – eksport: 162,5 mld USD, import: 92,91 mld USD (2004).

Informacje turystyczne

Ambasada Federacji Rosyjskiej, 00-761 Warszawa, ul. Belwederska 49, tel.: 621-34-53, 621-55-75, 621-59-54, 849-40-85, 849-51-11, faks: 621-37-94, 625-30-16, 849-40-85. Konsulat Generalny w Krakowie, ul. Westerplatte 11, tel.: 422-26-47, faks: 422-90-66.

Liczba komentarzy (1) - Dodaj swój komentarz do tego artykułu...