Mała stara wioska położona 4km na wschód od Suzdala. Leży na środku pola, na wzniesieniu,  niedaleko od ujścia rzeki Kamienki. Tutaj Kamienka łączy się z Nerlą, która płynie do Kliaźmy. Wg legendy, to w tym miejscu nastąpiło spotkanie dwóch świętych braci – księcia Borysa Rostowskiego i Gleba Muromskiego (pierwszych świętych).

Nazwa wioski ma wyraźne ugrofińskie pochodzenie: przypuszczalnie zanim pojawili się na tych ziemiach Słowianie, Kidekszą nazywano dolny bieg rzeki Kamienki, ponieważ «кша» to fiński sufiks charakterystyczny dla nazw małych rzek na tych ziemiach (Iksza ros. «Икша», Kołoksza ros.«Колокша», Moksza ros.«Мокша» i inne).


Po zapoznaniu się z zabytkami Suzdala obowiązkowo należy odwiedzić Kidekszę, gdzie znajduje się Cerkiew świętych Borysa i Gleba – jedna z pierwszych świątyń z białego kamienia w architekturze włodzimiersko-suzdalskiej.

Książe Suzdalski – Jurij Dołgorukij otrzymał od księcia Galickiego gotową grupę artystów-budowniczych, którzy w krótkim czasie wybudowali kilka cerkwi z białego kamienia w różnych miasta Zalesia, w tym również te właśnie cerkiew w Kidekszy.

Kideksza to oddzielnie położone miasteczko książęce, przeznaczone przede wszystkim do obrony rodziny książęcej, a nie mieszkańców (temu służyły kreml i ściany podgrodzia). Od południa Kidekszę ochraniały wysokie brzegi rzeki Nerli, a od północy ochraniały ją wały ziemne wraz z drewnianymi ścianami. Pozostałości po nasypach do dzisiaj można zobaczyć na wiejskich podwórkach wokół Kidekszy.

W 1152 roku na rozkaz Jurija Dołgorukiego na skraju urwiska nad rzeką Nerlą wybudowano cerkiew świętych Borysa i Gleba. Wzniesienie cerkwi z kamienia było w tamtych czasach niebywałym wydarzeniem. Nie w każdym większym mieście były podobne budowle, tak więc budowa świątyni w Kidekszy świadczyła o tym, jak duże znaczenie Książe przypisywał temu miejscu. Obok cerkwi znajdował się drewniany pałac. Dzisiaj cerkiew wydaje się malutka, ale kiedyś taki „biały sześcian” mocno się wyróżniał na tle drewnianych budowli.

 
Pomysł Jurija Dołgorukiego – aby wybudować książęcy dwór z daleka od stolicy księstwa, w  strategicznie ważnym punkcie (nad rzeką) - powielił później jego syn Andriej Bogolubski, budując za miastem zamek w Bogolubowie. Tyle że, w odróżnieniu od Bogolubowa, w Kidekszy nie zachowało się żadne z pałacowych zabudowań, a jedynie cerkiew.

Cerkiew przeżyła najazd Tatarów w XIII wieku. Długie lata pozostawała bez dachu, a następnie osunęła się wschodnia ściana i szczyty apsyd przy ołtarzu. Dopiero w XVI-XVII wiekach odbudowano górną część cerkwi, powstała nowa mała kopuła, nieprzypominająca wyglądem pierwotnej wersji.

Przez pierwsze 30-40 lat od wybudowania, cerkiew stała nie pokryta żadnymi malowidłami, zdobiły ją tylko ikony. Malowidło, którego fragmenty odkryli archeologowie w XX wieku, powstało w latach 1180-tych, prawdopodobnie wg rozporządzenia Wsiewołoda Wielkie Gniazdo, który chciał w ten sposób uczcić pamięć o swoim dziadku i mamie, budowniczych świątyni. Z fresków z XII wieku pozostało niewiele.

Pod koniec XVII wieku na południe od cerkwi pojawiły się Święte Wrota, które prowadziły do zejścia nad rzekę.

W 1780 roku wybudowano w Kidekszy Cerkiew Św. Stefana, a jeszcze później dzwonnicę.


W 1992 roku Cerkiew świętych Borysa i Gleba została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, razem z zabytkami z białego kamienia we Włodzimierzu i Suzdalu.

Do Kidekszy można łatwo dojechać autobusem z dworca autobusowego w Suzdalu.

Przydatne strony:
http://suzdal.org.ru/Arhitect/kideksha.htm
http://www.zolotoe-kolco.ru/data/ki.html
http://www.museum.vladimir.ru/towns/kideksha/kideksha?menu=towns

Zdjęcia pochodzą ze strony:
http://suzdal.org.ru

 

Suzdal

Włodzimierz